Diğer
Tehlikeli
Arsenik
Doğada bulunan toksik metaloid element; kanserojen, içme suyu ve gıdalar yoluyla maruziyeti ciddi sağlık riski oluşturur.
Nedir?
Arsenik (As), atom numarası 33 olan, doğada yaygın olarak bulunan toksik bir metaloid elementtir. Toprakta, suda, havada ve birçok mineral yapıda doğal olarak bulunur. İnorganik ve organik formları olmakla birlikte, inorganik arsenik bileşikleri özellikle toksiktir ve insan sağlığı için ciddi risk oluşturur.
Arsenik, tarih boyunca zehir olarak bilinmesine rağmen, geçmişte bazı tıbbi uygulamalarda ve günümüzde sınırlı endüstriyel alanlarda kullanılmıştır. Dünya Sağlık Örgütü (WHO) tarafından Grup 1 kanserojen olarak sınıflandırılmıştır. İçme suyu ve gıdalar yoluyla kronik arsenik maruziyeti, dünya genelinde önemli bir halk sağlığı sorunudur.
Nerelerde kullanılır?
Endüstriyel uygulamalar (ahşap koruyucular - artık yasaklandı), yarı iletken üretimi, cam üretimi, pestisitler (çoğu ülkede yasaklandı), çok sınırlı tıbbi kullanım (APL tedavisi)
Yararları
Günümüzde tıbbi kullanımı son derece sınırlıdır
Bazı akut promiyelositik lösemi (APL) tedavilerinde arsenik trioksit kullanılabilir (çok spesifik tıbbi gözetim altında)
Geleneksel tıpta geçmişte kullanılmış olsa da, modern tıpta güvenli alternatifler tercih edilir
Dikkat edilmesi gerekenler
Kanserojen etkisi: Akciğer, mesane, deri, karaciğer ve böbrek kanseri riskini artırır (Grup 1 kanserojen - WHO/IARC)
Kardiyovasküler hastalıklar: Kalp hastalıkları, hipertansiyon ve damar tıkanıklığı riski
Nörolojik etkiler: Periferik nöropati, bilişsel bozukluklar, gelişimsel gecikmeler
Deri lezyonları: Hiperpigmentasyon, hiperkeratoz, deri kalınlaşması
Diyabet riski: Tip 2 diyabet gelişimi ile ilişkilendirilmiştir
Akut zehirlenme: Kusma, karın ağrısı, ishal, kas krampları, ölüm
Gebelik ve gelişim: Düşük, ölü doğum, düşük doğum ağırlığı, gelişimsel sorunlar
Bağışıklık sistemi baskılanması
Karaciğer ve böbrek hasarı
Tipik kaynaklar
Kirli içme suyu, pirinç ve pirinç ürünleri, deniz ürünleri (organik arsenik formları), yeraltı suyu ile sulanan sebzeler, meyve suları (özellikle elma), tavuk eti (geçmişte yem katkıları nedeniyle), endüstriyel kirlilik bölgelerindeki gıdalar