Mineral
Dikkat Gerekir
Bakır
Esansiyel bir eser element olup enerji üretimi, bağışıklık ve sinir sistemi için gereklidir; aşırı alımda toksik olabilir.
Nedir?
Bakır (Cu), atom numarası 29 olan, kırmızımsı-turuncu renkli bir geçiş metalidir. İnsan vücudu için esansiyel bir eser elementtir ve birçok enzimin yapısında kofaktör olarak görev alır. Vücutta demir metabolizması, enerji üretimi, sinir sistemi fonksiyonları ve bağışıklık sistemi için kritik öneme sahiptir.
Bakır, hemoglobin sentezi, melanin pigment oluşumu, bağ dokusu yapımı ve antioksidan savunma sisteminde rol oynar. Yetişkin bir insanda ortalama 50-120 mg bakır bulunur ve günlük ihtiyaç yaklaşık 0.9-1.3 mg'dır. Hem eksikliği hem de fazlalığı sağlık sorunlarına yol açabilir.
Nerelerde kullanılır?
Gıda takviyeleri, multimineral preparatları, anemiye yönelik ilaçlar, antimikrobiyal yüzey kaplamaları, gıda ambalajları, tarım ilaçları, kozmetik ürünler, su arıtma sistemleri, tıbbi cihazlar
Yararları
Demir emilimini ve hemoglobin sentezini destekler, aneminin önlenmesine yardımcı olur (Kanıt düzeyi: Yüksek)
Bağışıklık sistemi fonksiyonlarını güçlendirir ve enfeksiyonlara karşı direnci artırır (Kanıt düzeyi: Orta-Yüksek)
Kolajen ve elastin sentezinde rol alarak kemik ve bağ dokusu sağlığını destekler (Kanıt düzeyi: Yüksek)
Antioksidan enzim sistemlerinin (süperoksit dismutaz) bileşeni olarak oksidatif stresten korur (Kanıt düzeyi: Yüksek)
Sinir sistemi gelişimi ve miyelin kılıf oluşumu için gereklidir (Kanıt düzeyi: Yüksek)
Enerji metabolizmasında mitokondriyal enzimlerin kofaktörü olarak görev alır (Kanıt düzeyi: Yüksek)
Kalp ve damar sağlığının korunmasına katkıda bulunur (Kanıt düzeyi: Orta)
Dikkat edilmesi gerekenler
Aşırı alımda (>10 mg/gün) mide bulantısı, kusma, karın ağrısı ve ishal görülebilir (Kanıt düzeyi: Yüksek)
Kronik yüksek doz maruziyeti karaciğer hasarına (siroz) ve Wilson hastalığı benzeri semptomlara neden olabilir (Kanıt düzeyi: Yüksek)
Fazla bakır alımı çinko emilimini engelleyerek çinko eksikliğine yol açabilir (Kanıt düzeyi: Orta-Yüksek)
Akut toksik dozlarda (>15 mg/kg) hemolitik anemi, böbrek ve karaciğer yetmezliği gelişebilir (Kanıt düzeyi: Yüksek)
Wilson hastalığı gibi genetik bakır metabolizma bozukluğu olanlarda birikim riski vardır (Kanıt düzeyi: Yüksek)
Uzun süreli yüksek doz maruziyeti nörodejeneratif hastalık riskini artırabilir (Kanıt düzeyi: Düşük-Orta)
Bakır içeren su borularından yüksek konsantrasyonda maruz kalınması toksisiteye yol açabilir (Kanıt düzeyi: Orta)
Tipik kaynaklar
Karaciğer, istiridye ve deniz ürünleri, kuruyemişler (fındık, fıstık, ceviz), tam tahıllar, baklagiller (mercimek, nohut), kakao ve bitter çikolata, mantarlar, avokado, patates, koyu yeşil yapraklı sebzeler, susam, kuru meyveler