İlaç Etken Maddesi
Dikkat Gerekir
Kortizol
Böbrek üstü bezlerinden salgılanan, stres yanıtı ve metabolizmayı düzenleyen doğal steroid hormon; tıpta yaygın kullanılır.
Nedir?
Kortizol, böbrek üstü bezlerinin korteks bölümünden salgılanan doğal bir steroid hormondur. Glukokortikoid ailesine ait olan kortizol, vücudun stres yanıtında merkezi rol oynar ve metabolizma, bağışıklık sistemi, kan basıncı ve kan şekeri düzenlenmesi gibi birçok hayati fonksiyonu kontrol eder.
Kortizol, kolesterolden sentezlenir ve günlük ritim (sirkadyen ritim) gösterir; sabah saatlerinde en yüksek, gece en düşük seviyededir. Vücut stres altındayken (fiziksel, duygusal veya enfeksiyon gibi) kortizol salgısı artar ve vücudun bu durumla başa çıkmasına yardımcı olur. Sentetik formları (hidrokortizon, prednizon gibi) tıpta yaygın olarak kullanılır.
Nerelerde kullanılır?
Tıbbi tedavi (otoimmün hastalıklar, alerjiler, astım, eklem iltihabı, cilt hastalıkları), hormon replasman tedavisi (adrenal yetmezlik, Addison hastalığı), organ nakli sonrası immünsüpresyon, şok tedavisi, topikal kremler ve merhemler (egzama, sedef hastalığı)
Yararları
Stres yanıtını düzenler ve vücudun acil durumlara adaptasyonunu sağlar (kanıtlanmış, fizyolojik)
Kan şekeri seviyesini dengeler ve glukoneogenezi (glikoz üretimi) artırır (kanıtlanmış)
Anti-inflamatuar (iltihap giderici) etki gösterir (kanıtlanmış, tıbbi kullanım)
Bağışıklık sistemini modüle eder ve aşırı immün yanıtları kontrol eder (kanıtlanmış)
Kan basıncını düzenler ve kardiyovasküler fonksiyonları destekler (kanıtlanmış)
Protein, yağ ve karbonhidrat metabolizmasını düzenler (kanıtlanmış)
Uyanıklık ve bilişsel fonksiyonları destekler (kanıtlanmış)
Dikkat edilmesi gerekenler
Kronik yüksek kortizol: kilo alımı, özellikle karın bölgesinde yağlanma (Cushing sendromu) (kanıtlanmış)
Kas kaybı ve kemik yoğunluğunda azalma, osteoporoz riski (kanıtlanmış)
Bağışıklık sisteminin baskılanması, enfeksiyon riskinde artış (kanıtlanmış)
Yüksek kan basıncı ve kardiyovasküler hastalık riski (kanıtlanmış)
İnsülin direnci ve tip 2 diyabet riski (kanıtlanmış)
Anksiyete, depresyon ve uyku bozuklukları (kanıtlanmış)
Cilt incelmesi, yara iyileşmesinde gecikme (sentetik kortikosteroid kullanımında)
Hafıza ve öğrenme problemleri (kronik yüksek düzeyde)
Düşük kortizol (adrenal yetmezlik): yorgunluk, düşük kan basıncı, elektrolit dengesizliği (kanıtlanmış)
Tipik kaynaklar
Böbrek üstü bezlerinden doğal salgılanma, sentetik kortikosteroid ilaçlar (hidrokortizon, prednizon, deksametazon, metilprednizolon), topikal steroid kremler, astım ilaçları (inhaler kortikosteroidler), enjeksiyonlar (eklem içi, kas içi)
