Siyasi Olaylar Neden Sağlık Konusu Olur?

Venezuela Devlet Başkanı Nicolás Maduro’nun uluslararası kamuoyuna yansıyan tutuklanma ve yargılanma süreci, diplomatik ve hukuki boyutlarının yanı sıra, toplum psikolojisi ve halk sağlığı açısından da dikkatle ele alınması gereken bir örnektir.

Bu tür yüksek profilli küresel gelişmeler, doğrudan tarafı olmayan toplumlarda bile güvenlik algısını, hukuka duyulan güveni ve gelecek öngörüsünü etkileyebilmektedir. Bu etki, günümüz dünyasında sağlığın yalnızca biyolojik değil; aynı zamanda psikososyal bir olgu olduğuna işaret eder.

“Küresel ölçekte yaşanan her siyasi sarsıntı, bireyin ruhsal ve bedensel dengesine temas eder.” — Dr. Murat Balaban (Ph.D.) Türkiye Sağlık Vakfı Başkanı

Güvenlik Algısı: Sağlığın Psikolojik Altyapısı

Halk sağlığı literatüründe güvenlik algısı; bireyin kendini korunaklı, öngörülebilir ve kontrol sahibi hissetmesi olarak tanımlanır. Bu algı zayıfladığında, stres yanıtı devreye girer ve bu durum uzun vadede sağlık üzerinde belirgin etkiler yaratır.

Balaban’a göre:

“İnsan zihni belirsizliği tehdit olarak algılar. Tehdit algısı süreklilik kazandığında, beden bunu fizyolojik bir yük olarak taşımaya başlıyor.”

Bu yük; bağışıklık sistemi zayıflığı, uyku bozuklukları, kaygı bozuklukları ve psikosomatik hastalıklar şeklinde kendini gösterebilir.

Maduro Olayı: Küresel Belirsizlik ve Psikolojik Yansımalar

Maduro süreci, içerdiği hukuki ve siyasi tartışmaların ötesinde, küresel ölçekte “öngörülebilirlik” kavramının sorgulanmasına yol açmıştır. Uluslararası ilişkilerde yaşanan bu tür keskin kırılmalar, bireylerin dünyayı algılama biçiminde değişiklik yaratabilir.

Bu noktada Dr. Balaban şu değerlendirmeyi yapmaktadır:

“Toplumlar, bireysel olarak yaşamadıkları olaylardan da etkilenir. Çünkü zihin, ‘böyle bir şey olabiliyorsa’ düşüncesiyle genelleme yapıyor.”

Bu genelleme, güvenlik algısının zayıflamasına neden olur.

Küresel Siyasette Sert Söylemler ve Psikolojik Etki

Son yıllarda küresel siyasette öne çıkan sert söylemler, ani çıkışlar ve yüksek dozlu kriz dili; toplumlarda sürekli tetikte olma hâlini beslemiştir. Trump döneminde sıkça gündeme gelen Grönland gibi sıra dışı söylemler de bu bağlamda değerlendirilmelidir.

Bu tür söylemler, gerçekliklerinden bağımsız olarak, toplum psikolojisinde şu etkileri doğurabilir:

• belirsizliğin normalleşmesi,

• kriz hâlinin süreklilik kazanması,

• tehdit algısının gündelik hayata sızması.

“Sürekli kriz diliyle karşı karşıya kalan birey, gevşemeyi unutur. Bu da kronik stres demektir.” — Dr. Murat Balaban

Medya, İkincil Travma ve Toplum Sağlığı

Günümüzde küresel siyasi gelişmeler, yoğun medya maruziyeti yoluyla geniş kitlelere ulaşmaktadır. Bu durum, doğrudan deneyimlenmeyen olayların bile travmatik etki yaratmasına neden olabilir.

Bu etki literatürde ikincil travma olarak tanımlanır.

Balaban bu süreci şöyle açıklıyor:

“Beyin, tekrar tekrar maruz kaldığı tehdit imgelerini ayırt edemez. Gerçek ile olasılık arasındaki sınır bulanıklaşır. Beyin, izlediği her tehdidi gerçekmiş gibi kaydeder. Medya yoluyla yayılan korku, toplumsal bir sinir sistemi bozukluğu yaratır.”

Bu durum özellikle çocuklar, gençler ve hassas gruplar açısından önemlidir.

Güvenlik Algısının Zayıflaması ve Manipülasyona Açıklık

Güvenlik algısının zayıfladığı toplumlarda:

• otorite arayışı artar,

• basit çözümler cazip hâle gelir,

• eleştirel düşünce geriler.

Bu durumun sağlıkla ilişkisi dolaylı ama güçlüdür. Çünkü kontrol duygusunun kaybı, bireyin kendi bedeni ve sağlığı üzerindeki sorumluluk algısını da zedeler.

Pandemi ve Aşı Tartışmalarıyla Ortak Psikolojik Zemin

Pandemi döneminde yaşanan aşı zorunluluğu tartışmaları da benzer bir psikolojik zeminde şekillenmiştir. Tartışmanın merkezinde bilimsel içerikten ziyade şu soru yer almıştır:

“Karar mekanizması kime ait?”

Maduro örneğiyle benzer şekilde, bu tartışmalar da güven, beden algısı ve otorite ilişkisini gündeme taşımıştır.

Uyuşturucu İddiaları, Küresel Algı ve Toplumsal Sağlık Riski

Maduro süreci etrafında uluslararası basında zaman zaman yer alan uyuşturucu ticaretiyle ilişkilendirme iddiaları, hukuki sonuçlarından bağımsız olarak, toplum psikolojisi açısından ayrı bir risk alanı yaratmaktadır. Bu tür iddialar, bireylerin zihninde yalnızca bir lideri değil; devlet, sınır, hukuk ve güvenlik kavramlarının tamamını sorgulatır.

Dr. Balaban’a göre burada kritik olan nokta, iddiaların doğruluğundan çok toplumsal algı üzerindeki etkisidir:

“Uyuşturucu temalı haberler, doğrudan hayatta kalma ve ahlaki tehdit algısını tetikler. Bu da toplumsal kaygıyı hızla yükseltir.”

Uyuşturucu; toplumların bilinçaltında yalnızca bir suç meselesi değil, aynı zamanda:

• gençler için tehdit,

• aile yapısı için risk,

• toplum sağlığı için kırılganlık göstergesi

olarak kodlanır. Bu nedenle siyasi figürler etrafında dolaşan uyuşturucu iddiaları, kolektif güvensizlik hissini derinleştirir.

Bu algı derinleştikçe:

• riskli davranışlara dair korku artar,

• “toplum çözülüyor” duygusu yaygınlaşır,

• bağımlılık konusundaki toplumsal hassasiyet kaygıya dönüşür.

“Toplum kendini tehdit altında hissettiğinde, sağduyudan çok savunma refleksiyle hareket eder.” — Dr. Murat Balaban (Ph.D)

Halk sağlığı açısından bakıldığında, bu tür algıların yönetilmemesi; gençler üzerinde umutsuzluk, yetişkinlerde ise kontrol kaybı ve öfke duygularını besleyebilir. Bu da bağımlılıkla mücadelede koruyucu politikaların etkisini zayıflatır.

Bu nedenle uyuşturucu temalı siyasi tartışmalar, yalnızca adli veya diplomatik başlıklar altında değil; toplum sağlığı ve ruhsal dayanıklılık perspektifiyle de ele alınmalıdır.

Küresel Olaylar, Yerel Sağlık Etkileri

Maduro süreci, tekil bir siyasi olaydan çok daha fazlasını temsil etmektedir. Bu tür gelişmeler, küresel belirsizlik algısını besleyerek toplumların ruhsal dayanıklılığını zorlayabilmektedir.

Dr. Murat Balaban’ın vurguladığı temel gerçek:

“Psikolojik güvenlik, halk sağlığının görünmeyen ama vazgeçilmez bileşenidir.”

Bu nedenle küresel siyasi gelişmeler, yalnızca diplomatik değil; sağlık perspektifiyle de değerlendirilmelidir.

Bu yazı, Türkiye Sağlık Vakfı “Sağlık Gerçekleri” kitabının bir bölümü kapsamında Dr. Murat Balaban (Ph.D) tarafından hazırlanmıştır.
Kitap, okuyuculara sağlık alanına bütüncül bakış açısı sunmayı amaçlamaktadır.